ستون‌های بازالتی: چرا سنگِ در حال سرد شدن به شش‌ضلعی ترک می‌خورد

وقتی جریان گدازه تا چند متر عمق در یک‌جا جمع می‌شود، گرما را نخست از سطح بالا و پایین خود از دست می‌دهد، و سنگِ در حال سرد شدن جای کمتری از حالت مذاب اشغال می‌کند. این انقباض سطح را به شبکه‌ای از ترک‌ها می‌شکافد، درست مثل گلی که در برکه‌ای در حال خشک شدن ترک می‌خورد. ترک‌ها سپس به درون پیش می‌روند، همیشه عمود بر سطحی که گرما را از دست می‌دهد، و به این ترتیب جریانی هموار در پایان به انبوهی از ستون‌های ایستاده تبدیل می‌شود.

شش ضلع کامل نیستند و دیدنی‌ترین بخش ماجرا همین است. ترک‌های تازه اغلب با زاویه قائمه به هم می‌رسند، اما هرچه عمیق‌تر پیش می‌روند، محل تلاقی‌ها به ۱۲۰ درجه میل می‌کند، آرایشی که تنش را با کمترین طول کل شکست آزاد می‌کند. وجه‌ها را در امتداد هر صخره بشمارید، میان شش‌ضلعی‌ها پنج‌ضلعی و هفت‌ضلعی هم پیدا می‌کنید. اگر دست را روی یک ستون بکشید، نوارهای افقی کم‌رنگی را حس می‌کنید که چند سانتی‌متر با هم فاصله دارند، و هر کدام پله‌ای است که ترک در آن پیش رفته و ایستاده است.

پهنا سرعت را ثبت می‌کند. سرد شدن آهسته در عمق جریان ستون‌های ضخیم و منظم می‌دهد، در حالی که آبی که از بالا نفوذ می‌کند می‌تواند بخش بالایی را چنان سریع سرد کند که ستون‌های باریک و پیچ‌خورده پدید آید، برای همین بسیاری از صخره‌ها طبقه‌ی پایینیِ مرتب را زیر طبقه‌ی بالاییِ درهم نشان می‌دهند. از روبه‌رو، لبه‌های عمودی صفحه را به مجموعه‌ای از خط‌های هم‌فاصله بدل می‌کنند و زیر نور کم‌زاویه‌ی جانبی هر وجه خاکستریِ اندکی متفاوت می‌گیرد.