Kolumny bazaltowe: dlaczego stygnąca skała pęka na sześciokąty

Gdy potok lawy zalega na kilka metrów głębokości, najpierw traci ciepło górną i dolną powierzchnią, a stygnąca skała zajmuje mniej miejsca niż w stanie stopionym. Kurczenie rozrywa powierzchnię na sieć pęknięć, tak jak błoto pęka w wysychającym stawie. Pęknięcia wnikają potem w głąb, zawsze pod kątem prostym do powierzchni oddającej ciepło, więc płaski potok kończy jako tłum pionowych słupów.

Sześć boków nie jest idealnych i właśnie to warto obejrzeć. Świeże pęknięcia często spotykają się pod kątem prostym, ale w miarę zagłębiania się węzły dryfują ku 120 stopniom, czyli układowi, który rozładowuje naprężenia przy najmniejszej łącznej długości spękania. Policz ściany wzdłuż dowolnego urwiska, a wśród sześciokątów znajdziesz pięcio- i siedmiokąty. Przesuwając dłoń wzdłuż kolumny, wyczujesz słabe poziome prążki w odstępach kilku centymetrów, z których każdy jest stopniem, gdzie pęknięcie posunęło się naprzód i zatrzymało.

Szerokość zapisuje tempo. Powolne stygnięcie głęboko we wnętrzu potoku daje grube, uporządkowane kolumny, a woda przesiąkająca z góry może schłodzić górną część na tyle szybko, by powstały cienkie, skręcone, dlatego wiele urwisk ma schludny dolny poziom pod splątanym górnym. Patrząc na wprost, pionowe krawędzie zamieniają ekran w zestaw równo rozmieszczonych linii, a w niskim świetle z boku każda ściana ma nieco inny odcień szarości.