Wat een heldere nacht op het gras achterlaat

Er kan rijp ontstaan in een nacht waarvoor de voorspelling 3°C geeft. Dat getal komt van een thermometer op ongeveer 1,5 meter boven de grond, terwijl gras en autodaken in een heldere, windstille nacht hun warmte rechtstreeks naar de hemel stralen en enkele graden kouder kunnen worden dan de lucht erboven. Een wolkendek houdt het grootste deel van dit verlies tegen, daarom laat een bewolkte nacht met dezelfde voorspelling het gazon alleen nat achter. Een auto onder een carport blijft vaak vrij om dezelfde reden.

Echte rijp is geen bevroren dauw. Waterdamp wordt op het koude oppervlak rechtstreeks ijs, zonder vloeibare fase, en groeit naar buiten vanaf randen en punten, waar de damp het eerst aankomt. Een grassprietje krijgt een witte franje langs de rand en een blad eerst een omtrek voordat het midden vol raakt. De vorm van de kristallen verandert met de temperatuur: dunne plaatjes rond −2°C, naalden en kolommen rond −5°C, en bij −15°C weer plaatjes en vertakte vormen. Onder een macrolens kunnen twee rijpvormingen met een week ertussen op verschillende materialen lijken.

De zonsopgang haalt het in een vaste volgorde weg. Open terrein gaat eerst, terwijl de schaduw van elke boom en elk hek een witte strook op het gras laat staan; omdat de schaduw blijft schuiven, wordt de strook smaller tot het deel dat de hele tijd in de schaduw lag. Rijp is ook zwaar werk voor een beeldbestand: duizenden fijne witte randen op een donkerdere ondergrond zijn het eerste wat compressie uitsmeert. Op bureauafstand zakken die kristallen weg tot een zachte grijswitte textuur, rustig genoeg om een rij pictogrammen op te laten staan.